Over onderwijs

by Social Resistance

Nesibe Balta is schrijfster van schoolboeken. In deze serie artikels ze meent dat radicale hervormingen binnen het onderwijssysteem hard nodig zijn. Er is nood aan nieuwe alternatieve die een betere toekomst bieden voor de jongeren van vandaag.

Een aantal jaren geleden stond ik zenuwachtig voor een nieuwe klas. Het was een unieke kans voor iemand met mijn diploma: een vervanging in een technische richting (laatste graad). Mijn verwachtingen waren zeer hoog na het lezen van de geziene leerstof. Eindelijk een kans om mijn passie voor computers te delen met leergierige leerlingen.
Ik verwachtte vragen waar ik met moeite op kon antwoorden en wachtte gespannen op het rooster waar de leerlingen me op gingen leggen. Maar al snel zakten al mijn verwachtingen als een pudding ineen: de leerlingen beheersten nauwelijks de geziene leerstof en hun interesse was zeer gering. Een aantal lessen later ontdekte ik dat de meesten nauwelijks geïnteresseerd waren in techniek. Sommigen hadden uit gemakzucht voor deze richting gekozen, anderen omdat er geld mee te verdienen viel en nog anderen om de verwachtingen van hun ouders in te lossen. Het was een kleine minderheid die iets voelde voor techniek, maar ook zij waren nauwelijks enthousiast.

Hetzelfde overkwam me bij andere vakken en andere richtingen. De leerlingen keken meer naar hun horloge dan naar het bord en velen wensten stiekem dat ik onderweg naar het lokaal een been zou breken. Ik begon me af te vragen hoe dit kwam. Van collega’s hoorde ik gelijkaardige verhalen. Wat is er mis met het onderwijs? En waarom blijven we onze kinderen naar school sturen als we ons zo hebben verveeld op de schoolbanken? Zijn er alternatieven?

Wat is er mis met het onderwijs?

Vraag 1 is simpel te beantwoorden: alles en niets. De kwaliteit van het onderwijs in Vlaanderen is zeer goed: de leerlingen scoren zeer hoog op kennistests. Waar is dan het probleem? Dat is juist het probleem: de leerlingen weten veel, maar beheersen ze het ook? Als we kijken naar jongvolwassenen zien we dat de werkgever hen in veel gevallen moet opleiden: de kennis die ze op school hebben opgedaan is ontoereikend en vaak achterhaald. In andere landen is het nog erger gesteld, maar is dat een reden om trots te zijn op ons onderwijssysteem?

Veel jongeren zijn schoolmoe en het aantal schoolverlaters is relatief hoog. Kinderen ontwikkelen hun talenten niet en verbergen zich achter een masker van desinteresse. Dit heeft niet enkel gevolgen voor het kind, maar voor heel de maatschappij. Stel je voor dat we in een samenleving leven waarin elk kind zich ten volle kan ontplooiien, rekening houdend met zijn eigen unieke talenten, vaardigheden en beperkingen. Als het kind eenmaal volwassen is, kan hij een mooie bijdrage leveren aan de samenleving. Hij heeft dan zijn roeping gevonden in zijn beroep dat hij met plezier uitoefent. Er zou meer welvaart zijn, minder criminaliteit en vooral minder depressies. Misschien een utopie… maar is het het proberen niet waard?

Waarom sturen we onze kinderen naar school?

Vele generaties hebben liedjes geschreven over het nut van school. In sommige liedjes wordt er over nutteloze leerstof gesproken, in nog andere wordt de school (of de leerkrachten) streng toegesproken. Als wij ons zo verveelden op school en het nut niet inzagen van alles wat de leerkrachten ons vertelden, waarom sturen we dan onze kinderen naar school? Simpel: omdat we niet anders weten.

Weinig mensen weten hoe het schoolsysteem juist in elkaar steekt. Ze sturen hun kind vaak naar de dichtsbijzijnde school of kiezen een school op basis van andere praktische criteria. In Vlaanderen is er geen schoolplicht, maar leerplicht. Weinig mensen zijn zich hiervan bewust en nog minder weten hoe huisonderwijs juist werkt. Velen denken dat ze geen andere keus hebben en geven hun kinderen de gouden raad om gewoon hun best te doen. School is een noodzaak. Het kan niet anders. Of wel?

Zijn er alternatieven?

Er zijn veel alternatieven. In Vlaanderen hebben we het geluk dat we (t)huisonderwijs mogen geven. De enige voorwaarde is dat je je kind onderwijst. In andere landen zijn er veel richtlijnen en voorwaarden en kan je niet zomaar je kind thuis onderwijzen. Maar huisonderwijs is niet het enige alternatief. Er zijn steeds meer “alternatieve” onderwijsvormen (diverse methodescholen en methoden zoals Dalton, Montessori, Sudburry, Eigenwijs (Iederwijs) en Natuurkind. Ook het traditioneel onderwijs neigt steeds meer naar onderwijsmethodes waarbij het kind centraal staat. Toch zijn we er nog niet.

In een onderwijssysteem waarbij het kind alle kansen krijgt, moet niet enkel het kind centraal staan, maar ook de leerkracht. De leerkracht is de begeleider van het leerproces die inspeelt op de leerbehoeften van het kind. Helaas zien we in de praktijk dat leerkrachten sterk ondergewaardeerd worden. Hun beroep is een uitdaging waar hun opleiding hen nauwelijks op voorbereidt. Bovendien moet een leerkracht kinderen voorbereiden op een wereld waar hij zelf geen ervaring mee heeft. Veel leerkrachten komen immers rechtstreeks van de schoolbanken en hetgeen ze geleerd hebben is meestal zelfstudie.

Er moet veel veranderen in het onderwijs. Er moet respect komen voor het individu en voor de maatschappij waarin we leven. Kinderen moeten leren in de maatschappij van leerkrachten die hun vak met passie doorgeven en leerkrachten moeten niet gehinderd worden door allerlei bijkomstigheden. Enkel dan kunnen ze hun creativiteit ten volle benutten in het voordeel van hun klas.

Ja, er moet veel veranderen. Gelukkig zijn we op de goede weg. Er zijn veel stemmen van leerkrachten, ouders en leerlingen die vragen om een beter onderwijs. Geen onderwijs waar feitenkennis hoog aangeschreven staat, maar onderwijs dat je werkelijk voorbereidt op je leven als volwassene. Het komt eraan. Er zijn kleine veranderingen die rimpelingen veroorzaken in het onderwijslandschap en er zijn individuen die geloven dat het anders en beter kan.

Veranderingen in de maatschappij beginnen altijd klein. We mogen ook niet vergeten dat de kinderen van vandaag de samenleving van morgen zullen vormgeven. Zoals wij hen opvoeden, zal de wereld er morgen uitzien. Als we een betere wereld willen, zullen we moeten beginnen bij het onderwijs. Door kinderen te leren hoe ze een bijdrage kunnen leveren aan een mooiere samenleving, maken we de wereld al een stukje mooier. En dat is toch wat we allemaal willen? Een mooiere wereld, voor onszelf en de generaties na ons.

 

Nesibe Balta is columnist bij Social Resistance en freelance schrijfster

http://nbalta.blogspot.com/

Advertisements